Bij gedichten zou je niet denken aan een hele waslijst aan regeltjes en vormen. Maar toch zijn ze er. Voor de één een gouden leidraad, voor een ander lastige kost. Maar gelukkig bestaat er nog zoiets als dichterlijke vrijheid. Poezie wordt niet voor niets als een kunst gezien. Op een bepaald niveau dan natuurlijk. Maar zoals bij allles verschillen de smaken en gedachten hierover.

Wat het meest makkelijk lijkt, is het vrije dichten. Niks aantrekken van regeltjes of vormen. Gewoon je gevoelens verwoorden. Al dan niet op rijm. Zoals gezegd, het lijkt makkelijk. Maar toch kan het lastig zijn om zo een goed leesbaar gedicht te maken. En dan zeker als je wilt dat je gedicht het “sinterklaas” niveau ontstijgt.

In dit artikel worden een aantal dichtvormen toegelicht. En mettertijd zullen we dit overzicht steeds verder uitbreiden. Waar mogelijk zullen er voorbeelden bij komen. En natuurlijk staan we altijd open voor aanvullingen en correcties.

========= wordt vervolgd / wordt uitgebreid =========

Acrostichon

Een acrostichon (of naamvers) is een gedicht waarvan de eerste letters van iedere regel of strofe een naam, woord of zinssnede vormen. De benaming komt uit het grieks en is een samentrekking van van de woorden akros (grieks voor uitstekend) en stichos (grieks voor rij of vers). Er gelden geen vaste rijm schema’s voor een naamvers.

Eén van de bekendste naamversen is het Wilhelmus. Waarbij de eerste letters van iedere strofe samen de naam “Willem van Nassov” vormen, oftewel Willem van Nassau in modern nederlands. De oude en nieuwe teksten van het Wilhelmus zijn te vinden op de site van het Wilhelmus.

De limerick is één van de meest bekende dichtvormen. Het is een gedicht van 5 regels met als vast rijmschema A A B B A, oftewel regels 1,2 en 5 rijmen en regels 3 en 4 rijmen.

In regel 1 wordt meestal een persoon, dier, plaats, etc… genoemd waar het gedichtje over gaat. De limerick is van oorsprong humoristisch, sarcastisch en/of lichtelijk obseen, bedoeld om taboe’s te doorbreken.

Een mooi voorbeeld van John O’Mill:

A sailor, by storm and by thunder

fell plat on his beck in ‘t fore-under.

He broke all his teeth

now he’ll never say ‘chees’,

when a foto is taken – poor donder!

Een rondeel (ook rondo of rondeau) is een dichtvorm uit de middeleeuwen die ook gebruikt werd als muziekvorm. Kenmerk van een rondeel is dat een bepaalde regel steeds terugkomt.

Bestaat het gedicht uit 8 regels dan spreekt men van een rondeel en zijn regels 1, 4 en 7 dezelfde en regels 2 en 8 dezelfde.

Bestaat het gedicht uit 12 regels dan spreekt men van een rondeau of rondo en zijn regels 1,7 en 12 dezelfde en regels 2 en 8.

Het gedicht schema kan je dus als volgt voorstellen: